Bài 7. AI CẬP VÀ LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

 CHƯƠNG 3. XÃ HỘI CỔ ĐẠI

Bài 7. AI CẬP VÀ LƯỠNG HÀ CỔ ĐẠI

(…tiết)

I. MỤC TIÊU

1. Kiến thức 

- Nêu được tác động của điều kiện tự nhiên (các dòng sông, đất đai màu mỡ) đối với sự hình thành nền văn minh Ai Cập và Lưỡng Hà.

- Trình bày được quá trình thành lập nhà nước của người Ai Cập và người Lưỡng Hà.

- Kể được tên và nêu được những thành tựu chủ yếu về văn hoá ở Ai Cập, Lưỡng Hà.

2. Năng lực

- Đọc và chỉ ra được thông tin quan trọng trên lược đồ.

- Khai thác và sử dụng được thông tin của một số tư liệu lịch sử trong bài học dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

- Tìm kiếm, sưu tầm được tư liệu để phục vụ cho bài học và thực hiện các hoạt động thực hành, vận dụng.

3. Phẩm chất

Trân trọng những di sản của nền văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà để lại cho nhân loại.

II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1. Chuẩn bị của giáo viên

- Phiếu học tập.

- Lược đồ Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại.

- Video về một số nội dung trong bài học (nếu có).

2. Chuẩn bị của học sinh

Tranh ảnh, dụng cụ học tập theo yêu cầu của giáo viên

III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

HĐ1. Mở đầu – xác định vấn đề

a. Mục tiêu:

- Kết nối kiến thức từ cuộc sống vào nội dung bài học.

- Xác định được vấn đề của bài học.

b. Nội dung: Quan sát bảng thông tin dưới đây

Hình ảnh	Từ ngữ	Kết quả
a/	1/ Vườn treo Ba-bi-lon
b/	2/ Chữ viết của người Ai Cập
c/	3/ Kim tự Tháp
d/	4/  Chữ viết của người Lưỡng Hà

c. Sản phẩm

Câu trả lời của nhóm Hs

a+2; b+4; c+1; d+3

d. Tổ chức thực hiện: 

B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập 

Quan sát và nối hình ảnh ở cột A với từ ngữ ở cột B sao cho phù hợp

B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập 

HS có 1 phút quan sát kĩ 4 bức tranh, ghép tranh với cụm từ phù hợp và ghi nhanh kết quả vào bảng nhóm (Giấy 4)

B3: Báo cáo thảo luận 

GV:

- Yêu cầu đại diện của một vài nhóm lên trình bày sản phẩm.

- Hướng dẫn HS báo cáo (nếu các em còn gặp khó khăn).

HS:

- Đại diện báo cáo sản phẩm nhóm

- HS còn lại theo dõi, nhận xét, bổ sung cho nhóm bạn (nếu cần).

B4: Kết luận, nhận định. 

- Nhận xét (hoạt động nhóm của HS và sản phẩm), chốt kiến thức, chuyển dẫn vào hoạt động hình thành kiến thức mới.

- Viết tên bài, nêu mục tiêu chung của bài và dẫn vào HĐ tiếp theo. 

HĐ2. Hình thành kiến thức mới

HOẠT ĐỘNG 1: Tặng phẩm của những dòng sông
a. Mục tiêu: Nêu được tác động của điều kiện tự nhiên (các dòng sông, đất đai màu mỡ) đối với sự hình thành nền văn minh Ai Cập và Lưỡng Hà. b. Nội dung: Hs: Quan sát tranh ảnh (hình 4), lược đồ (hình 3), đọc tài liệu (kênh chữ SGK) để tìm ra kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của GV. GV: Hướng dẫn học sinh khai thác tranh ảnh (hình 4), lược đồ (hình 3), đọc tài liệu (kênh chữ SGK) để trả lời câu hỏi và lĩnh hội kiến thức mới. c. Sản phẩm: *Dự kiến sản phẩm của học sinh NV1.Điểm nổi bật về điều kiện tự nhiên của Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại. K W L Liệt kê những điều đã biết về điều kiện tự nhiên của Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại Ai Cập Lưỡng Hà Vị trí Nằm ở Đông Bắc châu Phi Nằm ở khu vực Tây Nam Á Đất đai Đất phù sa màu mỡ Đất phù sa màu mỡ Sông ngòi Sông Nin Sông Ti-gơ-rơ và Ơ-phơ-rát   NV2 1. Sản xuất nông nghiệp của người Ai Cập -Mô tả tranh:   +Phía trên: Người đàn ông đang cày ruộng nhờ sức kéo của trâu bò, người đàn bà đi phía sau đang gieo hạt. +Phía dưới: cây chà là, ô-liu xanh tốt -Kết luận: Nông nghiệp phát triển sớm, biết sử dụng sức kéo của trâu bò. 2.Tác động của ĐKTN đối với sự hình thành văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà Tác động của điều kiện tự nhiên đối với sự hình thành nền văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà + Kinh tế nông nghiệp phát triển sớm 🡪 nền văn minh hình thành cả khi chưa có đồ sắt. +Liên kết công xã, tạo điều kiện cho nhà nước ra đời. +Có nhiều phát minh quan trọng phục vụ sản xuất. d. Tổ chức hoạt động:
Hoạt động của thầy và trò	Sản phẩm dự kiến
Nhiệm vụ 1 B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập  Dựa vào Hình 3. Lược đồ Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại và kiến thức đã tìm hiểu được, em hãy hoàn thiện cột “K” và cột “W” để thể hiện những điều đã biết và muốn biết về điều kiện tự nhiên của Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại. K W L Liệt kê những điều đã biết về điều kiện tự nhiên của Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại Ai Cập Lưỡng Hà Vị trí Đất đai Sông ngòi   B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập  HS đọc SGK, thu thập thông tin Ghi những điều đã biết vào cột “K” và những điều muốn biết vào cột “W” B3: Báo cáo thảo luận  Hs báo cáo sản phẩm của nhóm bằng việc dán phiếu học tập của nhóm lên bảng. Đại diện nhóm trình bày sản phẩm – tương tác với nhóm bạn B4: Kết luận, nhận định  Nhóm Hs đánh giá nhóm bạn GV đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của các nhóm HS, chuẩn xác kiến thức. Nhiệm vụ 2 B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập  1. Quan sát và mô tả hình 4.Người Ai Cập cổ đại canh tác nông nghiệp rút ra kết luận và sản xuất nông nghiệp của người Ai Cập 2.Nhận xét về tác động của điều kiện tự nhiên đối với sự hình thành nền văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập  HS đọc SGK, thu thập thông tin Đề xuất ý kiến cá nhân, hoàn thành nhiệm vụ được giao B3: Báo cáo thảo luận  Hs báo cáo sản phẩm của nhóm bằng việc dán phiếu học tập của nhóm lên bảng. Đại diện nhóm trình bày sản phẩm – tương tác với nhóm bạn B4: Kết luận, nhận định  Nhóm Hs đánh giá nhóm bạn GV đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của các nhóm HS, chuẩn xác kiến thức.	-Ai Cập và Lưỡng Hà nằm ở lưu vực các con sông lớn (sông Nin, Ơ-phơ-rát, Ti-gơ-rơ) - Tác động của điều kiện tự nhiên đối với sự hình thành nền văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà + Kinh tế nông nghiệp phát triển sớm 🡪 nền văn minh hình thành cả khi chưa có đồ sắt. +Liên kết công xã, tạo điều kiện cho nhà nước ra đời. +Có nhiều phát minh quan trọng phục vụ sản xuất.
HOẠT ĐỘNG 2: Hành trình lập quốc của người Ai Cập và Lưỡng Hà
a. Mục tiêu: Trình bày được quá trình thành lập nhà nước của người Ai Cập và người Lưỡng Hà. b. Nội dung: Hs: Quan sát trục thời gian hình thành nhà nước Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại, đọc tài liệu (kênh chữ SGK) để tìm ra kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của GV. GV: Hướng dẫn học sinh khai thác trục thời gian hình thành nhà nước Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại, đọc tài liệu (kênh chữ SGK) để trả lời câu hỏi và lĩnh hội kiến thức mới. c. Sản phẩm: *Dự kiến sản phẩm của học sinh Niên biểu lịch sử các vương quốc ở Ai Cập cổ đại Thời gian Vương quốc TK XXXII TCN - TK XVII TCN Tảo vương quốc TK XVII TCN - TK XI TCN Cổ vương quốc TK XI TCN - TK XVIII TCN Trung vương quốc TK XVI TCN - TK XI TCN Tân vương quốc TK XI TCN - Giữa TK I TCN Hậu kì vương quốc Giữa TK I TCN Bị La Mã xâm lược Niên biểu lịch sử các giai đoạn ở Lưỡng Hà cổ đại Thời gian Triều đại 3000 TCN Nhà nước thành bang của người Xu-men hình thành 1792 TCN Bắt đầu thời kì trị vì của vua Ha –mu-ra-bi 539 TCN Ba Tư xâm lược d. Tổ chức hoạt động:
Hoạt động của thầy và trò	Sản phẩm dự kiến
B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập  Dựa vào trục thời gian hình thành nhà nước Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại và thông tin trong SGK hãy hoàn thiện niên biểu lịch sử theo mẫu sau Thời gian Vương quốc B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập  HS thực hiện nhiệm vụ thông qua sự định hướng và giúp đỡ của GV Nhóm 1, 2: Ai Cập cổ đại Nhóm 2, 4: Lưỡng Hà cổ đại B3: Báo cáo thảo luận  Hs báo cáo sản phẩm của nhóm bằng việc dán phiếu học tập của nhóm lên bảng. Đại diện nhóm trình bày sản phẩm – tương tác với nhóm bạn B4: Kết luận, nhận định  Nhóm Hs đánh giá nhóm bạn GV đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của các nhóm HS, chuẩn xác kiến thức.	Thời gian Vương quốc TK XXXII TCN - TK XVII TCN Tảo vương quốc TK XVII TCN - TK XI TCN Cổ vương quốc TK XI TCN - TK XVIII TCN Trung vương quốc TK XVI TCN - TK XI TCN Tân vương quốc TK XI TCN - Giữa TK I TCN Hậu kì vương quốc Giữa TK I TCN Bị La Mã xâm lược Niên biểu lịch sử các vương quốc ở Ai Cập cổ đại Thời gian Triều đại 3000 TCN Nhà nước thành bang của người Xu-men hình thành 1792 TCN Bắt đầu thời kì trị vì của vua Ha –mu-ra-bi 539 TCN Ba Tư xâm lược Niên biểu lịch sử các giai đoạn ở Lưỡng Hà cổ đại
HOẠT ĐỘNG 3: Những Thành tựu văn hóa chủ yếu
a. Mục tiêu: Kể được tên và nêu được những thành tựu chủ yếu về văn hoá ở Ai Cập, Lưỡng Hà. b. Nội dung: Hs: Quan sát tranh ảnh về thành tựu văn hóa Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại, đọc tài liệu (kênh chữ SGK) để tìm ra kiến thức mới dưới sự hướng dẫn của GV. GV: Hướng dẫn học sinh khai thác tranh ảnh về thành tựu văn hóa Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại, đọc tài liệu (kênh chữ SGK) để trả lời câu hỏi và lĩnh hội kiến thức mới. c. Sản phẩm: Lĩnh vực Ai Cập cổ đại Lưỡng Hà cổ đại Thành tựu VH Ảnh minh họa Thành tựu VH Ảnh minh họa Chữ viết Chữ tượng hình Chữ hình nêm Toán học Hệ đếm thập phân, chữ số từ 1 đến 9 Hệ đếm 60 Kiến trúc – Điêu khắc Kim Tự Tháp Vườn treo Ba-bi-lon Thiên văn học Lịch Y học Thuật ướp xác d. Tổ chức hoạt động:
Hoạt động của thầy và trò	Sản phẩm dự kiến
B1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập  Dựa tranh ảnh thành tựu văn hóa Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại và thông tin trong SGK hãy hoàn thiện bảng thống kê theo mẫu Nhóm 1,3: Lĩnh vực Ai Cập cổ đại Thành tựu VH Ảnh minh họa Nhóm 2,4 Lĩnh vực Lưỡng Hà cổ đại Thành tựu VH Ảnh minh họa B2: Thực hiện nhiệm vụ học tập  HS thực hiện nhiệm vụ thông qua sự định hướng và giúp đỡ của GV B3: Báo cáo thảo luận  Hs báo cáo sản phẩm của nhóm bằng việc dán phiếu học tập của nhóm lên bảng. Đại diện nhóm trình bày sản phẩm – tương tác với nhóm bạn B4: Kết luận, nhận định  Nhóm Hs đánh giá nhóm bạn GV đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của các nhóm HS, chuẩn xác kiến thức.	Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại đạt nhiều thành tựu quan trọng, nổi bật có giá trị, đóng góp đối với nền văn minh nhân loại như: chữ viết, toán học, thiên văn học, y học, kiến trúc – điêu khắc,…

HĐ3. Luyện tập

a. Mục tiêu: Hiểu biết về nền văn minh Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại

b. Nội dung

-Dựa vào kiến thức vừa tiếp thu được để hoàn thành bài tập trắc nghiệm

-Chọn đáp án đúng nhất trong các câu sau

Câu 1. Ai Cập cổ đại được hình thành trên lưu vực con sông nào?

A. Sông Ấn. B. Sông Hằng. C. Sông Nin. D. Sông Nhị.

Câu 2. Người đứng đầu nhà nước ở Lưỡng Hà cổ đại là ai?

A. Pha-ra-ông. B. Thiên tử. C. En-xi. D. Địa chủ.

Câu 3. Tại sao nhà nước Ai Cập cổ đại sớm hình thành và phát triển ở lưu vực sông Nin?

A. Đây là địa bàn cư trù của người nguyên thủy.

B. Cư dân ở đây sớm phát minh ra công cụ bằng kim loại.

C. Do có điều kiện thuận lợi để phát triển hoạt động cuôn bán.

D. Do có điều kiện thuận lợi để con người sinh sống và sản xuất.

Câu 4. Việc nhà nước Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại hình thành ở lưu vực các con sông gây ra khó khăn gì cho cư dân ở đây?
A. Sự chia cắt về mặt lãnh thổ. B. Tình trạng hạn hán kéo dài.

C. Sự tranh chấp lãnh thổ xả ra. D. Tình trạng lũ lụt xả ra vào mùa mưa.

Câu 5. Thành tựu nào sau đây của người Ai Cập cổ đại còn sử dụng đến ngày nay?

A. Chữ tượng hình. B. Hệ đếm thập phân.

C. Hệ đếm 60.     D. Thuật ướp xác.

c. Sản phẩm

*Dự kiến sản phẩm

Câu	1	2	3	4	5
Đáp án	C	C	D	D	B

d. Tổ chức thực hiện

Bước 1. GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 

Dựa vào kiến thức vừa học hãy hoàn thành các bài tập trắc nghiệm sau đây (Chọn câu trả lời đúng nhất)

Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ học tập 

Hs giơ tay nhanh nhất để trả lời câu hỏi

Bước 3. Báo cáo, thảo luận

Câu trả lời của HS

Bước 4: Kết luận, nhận định 

HS nhận xét bài làm của bạn

GV đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của học sinh, chuẩn xác kiến thức (nếu cần)

HĐ4. Vận dụng

a. Mục tiêu: Vận dụng bài toán theo cách viết của người Ai Cập cổ đại, liên hệ thực tế về sự ảnh hưởng của những phát minh của người Ai Cập- Lưỡng Hà đến ngày nay. 

b. Nội dung: 

-Tìm tòi, mở rộng kiến thức về sự ảnh hưởng của văn minh Ai Cập, Lưỡng Hà cổ đại đến ngày nay. 

-Trả lời câu hỏi bài tập 2 và 3 trong SGK/33

c. Sản phẩm:

Câu trả lời của học sinh

d. Tổ chức hoạt động:

Bước 1. GV chuyển giao nhiệm vụ học tập 

Dựa vào kiến thức vừa học hãy hoàn thành 2 bài tập (bài 2 và 3) trong SGK/33

Nhóm 1, 3: bài tập 2/SGK-33

Nhóm 2, 4: bài tập 3/SGK-33

Bước 2. HS thực hiện nhiệm vụ học tập

HS thực hiện nhiệm vụ thông qua sự định hướng và giúp đỡ của GV
Bước 3. Báo cáo, thảo luận

Hs báo cáo sản phẩm của nhóm bằng việc dán phiếu học tập của nhóm lên bảng. Đại diện nhóm trình bày sản phẩm – tương tác với nhóm bạn
Bước 4: Kết luận, nhận định 

HS nhận xét bài làm của nhóm bạn

GV đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của học sinh, chuẩn xác kiến thức (nếu cần)

GV hướng dẫn Hs chuẩn bị bài cho tiết học tiếp theo

🙡🕮🙣